360 :: panoramiczna podróż sferyczna w 969 odcinkach

"Lada większy głaz ma tu imię własne, każdy większy spad wody inną ma nazwę, podczas gdy w głębi Tatr, jak i na północnych ich stokach są jeszcze góry, całe olbrzymie turnie, o których nazwę nikt się dotąd nie postarał. [...] Więc też u Zimnej Wody spotykamy się z wodospadem "Wielkim", "Długim", "Olbrzymim" itp. Dotarłszy do brzegu potoku, zwiedza się po kolei owe wymienione wodospady, z których Wielki, tem się odróżnia, że po nad jego upływem zrobiono mostek na drugi brzeg, zkąd mu się można dobrze przypatrzeć. Szum jego jest tak wielki, że trudno się nawzajem słyszeć przy mówieniu." (Walery Eljasz: Illustrowany przewodnik do Tatr i Pienin, Kraków 1886).

"Romantyczne to jezioro leży już na stoku Tatr (1351 mtr. 4274 stóp) prawie najniżej ze wszystkich stawów tatrzańskich, dlatego też dostęp do niego jest bardzo łatwy. Zawdzięcza Jezioro Szczyrbskie swoją istność lodowcowi, który z doliny Młynicy obsuwając się, parł przed sobą głazy, i z nich wytworzył wał, czyli tak zwaną morenę, po za którą zebrały się wody z topniejących lodów i śniegów, i dały początek jezioru. Głazy wielkie, jakie się znajdują na dnie i po brzegach Szczyrbskiego Jeziora nie mogły się tu dostać innym sposobem, jak za pomocą lodowca, bo do najbliższych turni za daleko, by się z nich zdołały zatoczyć własnym ciężarem. Co do rozciągłości piąte mu się należy miejsce między jeziorami w Tatrach, liczy powierzchni 20 hektarów (36,4 morgów). Największa głębia 20,7 mtr. (wedle pomiarów prof. Dr. D. Dezsö) jest w środku jeziora ku zachodowi i północy. Kształt ma owalny, w środku przepołowiony od zachodniego brzegu półwyspem. [...] Z biegiem czasu powstają naokoło jeziora różne wille, które mu nadają charakter ucywilizowanych jezior europejskich. [...] przepyszny jest widnokrąg od północy na Tatry i zwierciadło jeziora, a szczególnie na Wysoką, która się ztąd najwspanialej przedstawia. [...] Do pływania po jeziorze służą różne promy i łodzie pod nakryciem przy brzegu utrzymywane. Z wielką starannością wokoło porobione drożyny są dla gości bawiących nad brzegami Szczyrbskiego Jeziora nader miłą przechadzką." (Walery Eljasz: Illustrowany przewodnik do Tatr i Pienin, Kraków 1886)

Pływanie łodziami po jeziorze było zabronione od 1976 i dopiero w lipcu bieżącego roku przywrócono - wbrew przestrogom ochroniarzy - tę popularną atrakcję. Swoją drogą, ceny wydają się raczej zaporowe (450 koron za 45 minut wiosłowania!); miejscowość Szczyrbskie Jezioro ma w końcu elitarne ambicje, o czym świadczy powstający na morenie luksusowy kompleks hotelu Kempinski.

Wbrew nazwie, jej fundatorami byli prawdopodobnie górnicy, wydobywający w dolinie rudy żelaza - na polanie Stare Kościeliska istniała w XIX wieku mała huta!

"W tej gontem pokrytej kaplicy
Modlili się zbójnicy
Za krew przelaną, połamane kości
Za próbę sprawiedliwości
Ja teraz tu kolana uginam
W poczuciu własnej małości
Życie całe przypominam
I śmierę
I świat,
W którym nie ma sprawiedliwości."
(Jarosław Iwaszkiewicz: Album tatrzańskie, Kraków 1976).

"Długa, dzika kotlina pośród pionowych prawie skał, które w wyobraźni górali mają podobieństwo do gmachów miasta Krakowa, a przesmyki wśród nich do ulic, otrzymała od ludu nazwę Krakowa. Wskażą oni tu gościowi Ratusz, kościół Panny Maryi, Wawel, przedmieście Kazimierz, znalazła się nawet Smocza Jama, przez którą gdy się kto ze światłem przedostanie, ujrzy się naraz w głębi owego tatrzańskiego Krakowa. Ale że ulice jego służą w czasie burzy i ulewy za ściek wód z pod Upłazu, więc łatwo sobie wyobrazię, jaki tu porządek panuje. Głazy, kłody różne, gałęzie i namuliska zalegają całe dno, które służy do przechodu. Wąwóz ten jednak pomimo przeszkód elementarnych, jest dziwnie malowniczym zakątkiem, zwłaszcza gdy do wnętrza jego promienie słońca wglądają. Warto przytem ostrzedz gości, iżby się do owego Krakowa wybierali z przygotowaniem do bardzo złej komunikacyi, narażającej na podarcie sukni i obuwia, oraz na spotrzebowanie znacznej ilości czasu, przytem aby mieli z sobą przewodnika dobrze z tym zakątkiem obeznanego, który by ich umiał najdogodniejszemi ścieżkami do Krakowa wprowadzię i z niego odmiennym torem wywieść." (Walery Eljasz: Illustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic, Kraków 1896).